Videokoppen

Een videorecorder heeft altijd een drum (schijf) waarop een of meerdere videokoppen zijn gemonteerd. Tegenwoordig zijn er drums met wel 18 kopjes erop. Vroeger (1955-1974) hadden de meeste drums een of twee koppen. In principe is een kopje voldoende, maar de band zal dan 360 graden om de drum moeten worden getransporteerd wat mechanisch gezien kan, maar vaak tot extra slijtage tot gevolg heeft aan de band. Met twee kopjes op de drum is dus 180 graden voldoende. Uiteraard zijn er systemen die ook 120 graden toepassen, maar deze vallen buiten dit verhaal waarbij ik me alleen op de oudere systemen wil richten.

Een videodrum draait 1500 toeren per minuut ivm de synchronisatie van de opbouw van een PAL TV beeld. De band verplaatst zich van 2 tot 19 Cm per seconde door de recorder. Aangezien de drum met 1500 toeren draait en de videosporen schuin op de band worden geschreven gaat er ongeveer 5 meter band per seconde langs een kopje. Waar zit nu de schijf (Drum) in je recorder? Vrijwel altijd direct bij de klep van de videocassette, dat in de bovenste illustratie goed te zien is.




Een videokopje moet aan bepaalde eisen voldoen:
- slijtage vast zijn
- magnetischeerbaar
- betaalbaar

Met name dat laatste was in den beginne een probleem, tegenwoordig zijn koppen veel goedkoper geworden.

Ferrietkristal is het materiaal wat bovenstaande eigenschappen heeft. 

Elk individueel kopje heeft een zgn. koppenspleet, de band wordt op dit plaatje gemagnetiseerd bij opname en afgelezen bij het afspelen. Voor afspelen en opname zin dus geen aparte koppen nodig. 
Om te voorkomen dat dit spleetje niet bevuild wordt met stof en bandslijpsel is hierin glas aangebracht, de zgn. glaskop.

Dit kopje is ongeveer 150 keer vergroot.

De fabrikanten hebben verschillende soorten gemaakt met elk hun eigen specificaties.




Elk systeem heeft eigenlijk zijn eigen kopje. De verschillen zitten hem in de dikte, breedte en de hoek die het koppenspleetje maakt tov de band. De 10 geisoleerde koperwikkelingen worden met de hand aangebracht.




Dit is een kopje van een Philips LDL1200 of EL3400. In beide recorders had het kopje een minimale levensduur van 500 uur. Tegenwoordig hebben koppen een levensduur van ongeveer 4000 uur. Deze verbetering in levensduur is met name toe te schrijven aan de betere kwaliteit band. Vreemd genoeg slijten de hifi koppen altijd eerder dan de koppen voor het beeldkoppen!!?




Hierboven de bandloop van een EL3402 serie. Een omega-wrap




Een afbeelding van een VCR kopje van een N150X. Het kopje is op een schijf (drum) gemonteerd waarop groeven zijn aangebacht.De groeven zorgen voor een luchtlaag tussen de band en de schijf waardoor de frictie sterk verminderd.


Een volledige drum van een VCR machine








Kop van een Betamax (laat model, SLC30). De eerste Betamax recorders (SL8000, SLC5, SLC6 en SLC7) hadden een drum die op 4 duizendste van een millimeter moest worden gecentreerd. Bij de professionele U-Matic serie van de eerste generatie (tot pakweg 1978) is dit centraliseren ook het geval. Even zelf een videodrum vervangen is dus niet mogelijk. Er zijn wel foefjes met schaduwwerking ed. begin daar maar niet aan. Een micrometer is de enige goede oplossing.  Andere merken maken gebruik van een as waarover het hart van de drum kan worden aangebracht, centreren is dan niet eens mogelijk, veel handiger. Beta's hebben geen draaiende upperdrum, tussen twee stationaire drums (upper en lower) is een spleet waardoor de kopjes naar de band "kijken" of een deel van de koppenschijf zichtbaar is. De kopjes zijn uiteraard wel op een dunne of dikkere schijf gemonteerd. Als nadeel hiervan wordt algemeen gedachts dat er meer kracht nodig is voor het bandtransport door de recorder, het voordeel is dat er minder slijtage optreedt aan de band. "Elk voordeel hep se nadeel"....


Deze as met drum komt uit een Grundig V2000. Centreren is hierbij ook niet noodzakelijk omdat de videodrum (zonder groeven) op een vaste as is gemonteerd. Hiermee gaat verwisselen erg snel. Van dit type kop is wel bekend dat ze sneller slijten dan normaal het geval is. Dit type kop is ook in OEM video's gemonteerd van Grundig zoals Universum.



Koppen Schoonmaken:
Ferietkristal is erg hard waardoor de kop een lange levensduur heeft, maar het materiaal is erg breekbaar. Bij het schoonmaken van een videodrum is het dus uitkijken geblazen dat de kopjes niet afbreken.

Bevuilde koppen zijn te herkennen aan een overdreven hoeveelheid ruis/stoorstrepen in het beeld. Uiteraard moet de ruis en strepen niet weg te halen zijn met de "tracking". Ga geen schoonmaakactiviteiten ondernemen als je niet weet wat je moet doen want je kan natuurlijk altijd een schok oplopen als je gekke dingen gaat doen. Voordat je de recorder gaat openen is er misschien nog een andere mogelijkheid. Doe een band in de recorder en spoel de opname met beeld snel door, bijvoorbeeld een paar minuten. De band raast dan met een hogere snelheid dan normaal het geval is langs de koppen wat voor een plaatselijke reiniging kan zorgdragen. Een reinigingsband is ook een optie, maar daar ben ik niet gek op. Dit soort cassettes wordt gekarakteriseerd door een type band welke een bijzonder ruw oppervlakte. Hij schuurt dus door het loopwerk (en koppen), een doeltreffend paardenmiddel. 

Maar als bovenstaande niet help dan kan je de recorder naar de reparateur brengen of zelf de kopjes/loopwerk schoonmaken. Doe de stekker uit het stopcontact!! Als je koppen wilt reinigen gebruik dan een vloeistof welke snel verdampt zoals: wasbenzine, huis tuin en keuken spiritus, pure ethanol of methanol, geen vettige stoffen zoals olie of terpentine. Zelf gebruik ik thinner, maar dat vereist wel wat kennis. Thinner kan plastic beschadigen bij contact.  
Een wattenstaafje is een optie. Voorgeschreven wordt vaak zeemleer, ik gebruik een gewoon stukje wit onbedrukt papier, 2 x 2 cm oid. Een wattenstaafje is erg onhandig omdat je je kracht niet goed kan verdelen en de vezeltjes kunnen aan het kopje kunnen blijven hangen. Zeemleer kan de kopjes nagenoeg niet beschadigen, maar het is erg soepel. Een papiertje heeft eigenlijk ideale eigenschappen voor reiniging van de drum. Maak het papiertje licht vochtig met bijv. spiritus. Druk met een vinger het papiertje tegen de drum en beweeg de drum zachtjes met je andere hand met de klok mee of tegen. Je voelt het kopje tegen het papiertje drukken als je de drum verdraait, je mag best een beetje druk geven (NIET TEVEEL natuurlijk) omdat deze druk ook door een band wordt gegeven bij het afspelen/opnemen is het geen onnatuurlijk verschijnsel voor een kop.  Op het moment dat je het kopje door het papiertje aan je vinger voelt wordt het kopje gepoetst. Papier is zachter dan ferietkristal dus de kop slijt niet! Zorg ervoor dat je alle kopjes "gevoeld hebt", dit mag meerdere malen. Beweeg het papiertje niet, beweeg alleen de drum, beweeg het papiertje NOOIT diagonaal of verticaal. De koppen zouden kunnen afbreken! Neem daarna een droog stukje papier en herhaal bovenstaande. Alle niet vervlogen resten alcohol of thinner worden dan in het droge papiertje opgezogen. Er mag geen vocht op de drum overblijven of andere onderdelen want dan zal de band zicht daaraan vastplakken met alle nare gevolgen van dien. Ga niet blazen in de recorder want adem bevat veel vocht, de band zou alsnog kunnen gaan plakken. Gebruik vervolgens een wat oudere band om vast te stellen of de kopjes nu schoon zijn. Bovenstaande instructie wordt op eigen risico uitgevoerd, ik doe het zo al 20 jaar zonder een enkel fatale geval.


Speciale stokjes met op het uiteinde een stukje zeemleer, hiermee kan je ook koppen schoonmaken.

Als je niet de "papier methode" gebruikt, neem dan onderstaande gebruiksaanwijzing.

Binnenkort meer plaatjes.




Home